Ngữ pháp tiếng Nhật · JLPT N5–N4

「た」 không chỉ là quá khứ

Thể た có thể nói về một sự việc trong quá khứ, sự hoàn thành, trạng thái còn lại sau một biến đổi hoặc điều người nói vừa phát hiện ra.

Quá khứHoàn thànhTrạng thái kết quảPhát hiện

Tùy ngữ cảnh: “Cửa đã mở” hoặc “Cửa mở rồi”.

「た」 không hoàn toàn tương đương với “đã”. Ý nghĩa cốt lõi là người nói nhìn sự việc hoặc sự biến đổi như một chỉnh thể đã hoàn tất. Ngữ cảnh quyết định cách hiểu cụ thể.

Quá khứSự việc xảy ra trước thời điểm nói.
Hoàn thànhHành động đã đạt đến điểm kết thúc.
Kết quả còn lạiKết quả của biến đổi vẫn liên quan đến hiện tại.

1. Cách tạo thể た

Thể た là dạng thông thường tương ứng với ~ました. Biến đổi âm giống như ở thể て.

Thể từ điểnThể たNghĩa
食べる食べたđã ăn
書く書いたđã viết
読む読んだđã đọc
する / 来るした / 来たđã làm / đã đến

2. Sự việc trong quá khứ

Khi từ chỉ thời gian hoặc bối cảnh đặt sự việc trước hiện tại, thể た diễn tả hành động hay trạng thái trong quá khứ.

Hôm qua tôi đã đi Kyoto.
Khi tôi còn nhỏ, thị trấn này rất yên tĩnh.
Phủ định: 行かなかった (đã không đi), 静かではなかった (đã không yên tĩnh). Danh từ và tính từ な dùng だった ở dạng khẳng định thông thường.

3. Sự hoàn thành

Thể た có thể trình bày một hành động là đã xong hoặc mục tiêu đã đạt được. Tiếng Việt thường dùng “đã”, “xong” hoặc “rồi”.

Bài tập đã làm xong rồi.
Cuối cùng cũng đến ga rồi.

Các từ もう “đã/rồi”, やっと “cuối cùng cũng” và ついに “rốt cuộc” thường làm rõ ý hoàn thành.

4. Trạng thái còn lại sau biến đổi

Với những động từ chỉ sự thay đổi như 開く “mở”, 閉まる “đóng”, 結婚する “kết hôn”, 太る “tăng cân”, thể た nhấn mạnh rằng biến đổi đã xảy ra và có thể gợi ra kết quả hiện tại.

Cửa sổ đã mở; bây giờ có thể đang ở trạng thái mở.
Anh ấy đã kết hôn; trong ngữ cảnh phù hợp, câu có thể hàm ý hiện nay anh ấy đã có gia đình.
Phân biệt: 「窓が開いている」 trực tiếp miêu tả trạng thái hiện tại “cửa sổ đang mở”. 「窓が開いた」 tập trung vào việc thay đổi sang trạng thái mở đã hoàn tất. Kết quả còn tiếp tục hay không phụ thuộc vào ngữ cảnh.

5. Phát hiện hoặc chợt nhớ ra

Thể た cũng xuất hiện khi người nói vừa tìm thấy vật gì hoặc chợt nhận ra một sự thật. Việc nhận ra xảy ra ngay lúc nói, nhưng vật hoặc sự thật ấy đã tồn tại từ trước.

À, nó ở đây này! / Tìm thấy rồi!
À đúng rồi, ngày mai được nghỉ.

6. So sánh 「た」 và 「ている」

MẫuGóc nhìnNghĩa
ドアが開いたSự thay đổi đã hoàn tấtCửa đã mở.
ドアが開いているTrạng thái kết quả đang tiếp diễnCửa đang mở.
ご飯を食べたHành động đã hoàn tấtĐã ăn cơm.
ご飯を食べているHành động đang diễn raĐang ăn cơm.
Kiểm tra nhanh

「やっとレポートを書いた」 dùng た theo nghĩa nào?

Xem đáp ánHoàn thành: cuối cùng báo cáo cũng đã được viết xong.